I. HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

    Học Viện Phật Giáo Việt Nam tại TP. HCM hiện tại là Trường đại học Phật giáo duy nhất tại TP.HCM đào tạo chuyên ngành cử nhân Phật học cho Tăng Ni và sinh viên. Quá trình phát triển của Học viện có thể được tóm tắt qua các giai đoạn sau đây:

    
     Giai đoạn 1 (1983-97): Kế thừa Đại học Vạn Hạnh (1964-1975), trường Đại học tổng hợp đào tạo đa ngành khoa học và nhiều thành phần xã hội, Học viện được khai sinh với tên gọi là Trường Cao Cấp Phật Học Việt Nam, do UBND TP.HCM cấp giấp phép hoạt động số 160/QĐ-UB ngày 17/10/1983. Học viện đào tạo chuyên ngành Phật học cho Tăng Ni sinh, được phép tuyển sinh 4 năm một lần với số lượng Tăng Ni sinh giới hạn. Quan hệ hợp tác chủ yếu của Học viện trong giai đoạn này là liên kết giáo sư và giảng viên với các trường đại học Tổng hợp TP.HCM, đại học Sư Phạm về một số môn học được các bên quan tâm. Tăng Ni sinh tốt nghiệp khoá I và khoá II của Học viện phần lớn đều trở thành lãnh đạo của các Ban trị sự Tỉnh Thành hội và Hội đồng Trị sự GHPGVN.

     Giai đoạn 2 (1997-2005): Vào năm 1997, Trường Cao cấp Phật học Việt Nam tại TP.HCM được chính thức đổi tên thành Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM. Trong giai đoạn này, Học viện đào tạo được 2 khoá Cử nhân Phật học. Quan hệ ngoại giao quốc tế và quốc nội của Học viện ngày càng đa dạng hơn, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu và đào tạo của Học viện ở quy mô của một trường Đại học Phật giáo.

     Giai đoạn 3 (2005-2009): Kể từ niên học 2005 của khoá VI trở đi, Học viện thay đổi chương trình học niên chế với mỗi năm hai học kỳ thành hệ thống tín chỉ (course-credit/ unit) theo hệ thống giáo dục tiên tiến và phổ quát trên thế giới. Việc tuyển sinh dần dần tiến tới mỗi năm hai lần theo thông lệ quốc tế. Số lượng sinh viên ghi danh thi tuyển sinh và theo học ngày càng nhiều, sau mỗi khoá, đã làm cho Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM trở thành trung tâm thu hút các học giả và các nhà nghiên cứu (visiting scholars) từ nhiều nơi trên thế giới.

     Cho đến nay (2009), Học Viện đã đào tạo được 6 khoá cử nhân Phật học, với hàng ngàn tăng ni sinh đã được tốt nghiệp.

◘ Khóa I ( 1983-1987) có 60 sinh viên tốt nghiệp.
◘ Khóa II (1988-1992) có 100 sinh viên tốt nghiệp.
◘ Khóa III ( 1993-1997) có 234 sinh viên tốt nghiệp.
◘ Khóa IV (1997-2001) có 287 sinh viên tốt nghiệp.
◘ Khóa V (2001- 2005) có 343 sinh viên tốt nghiệp.
◘ Khóa VI (2005 – 2009) có 545 sinh viên tốt nghiệp.
◘ Khóa VII (2007 – 2011) có 1017 sinh viên đang theo học.
◘ Khóa VIII (2007 – 2011) có 645 sinh viên đang theo học.

    
     Nỗ lực của Học viện là nhằm xây dựng và phát huy truyền thống đào tạo các thế hệ tăng ni tài cho Phật giáo Việt Nam, đáp ứng các nhu cầu Phật sự, giải quyết các vấn nạn của thời đại. Hằng trăm sinh viên sau khi tốt nghiệp Học viện đã du học nhiều nước, tốt nghiệp Cao học và Tiến sĩ của nhiều Khoa và chuyên ngành khác nhau.

    
     Hiện nay, HVPGVN tại TP.HCM là cơ sở giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học của Phật giáo. Học viện có tư cách pháp nhân tự chủ về tổ chức bộ máy, tuyển dụng lao động và tài chính.

   II. NHIỆM VỤ VÀ MỤC ĐÍCH

  1. Chức năng – nhiệm vụ

     Mục tiêu của Học viện là nhằm đào tạo một thế hệ công dân đức trí song toàn để kế thừa và phát triển đạo Phật và con đường giáo dục Phật giáo. Bên cạnh ấy, Học viện nỗ lực xây dựng một môi trường giáo dục Phật học như một ngành khoa học và nhiều ngành học khác, lành mạnh, năng động, chất lượng và hiệu quả góp sức phấn đấu thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, gắn kết vào việc đào tạo nghề nghiệp cho mọi người; cổ vũ, khuyến khích và chăm lo đào tạo đội ngũ giảng viên nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức, phẩm chất và nhân cách, góp phần vào sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực phục vụ đất nước nói chung và sự nghiệp phát triển Giáo hội Phật giáo Việt Nam nói riêng.
     Nhiệm vụ chính của Học viện chủ yếu xoáy vào bốn lãnh vực là giảng dạy (teaching), nghiên cứu khoa học (scholarly research), thực hành (practice) và truyền thông học thuật (academic communication). Thông qua chương trình của các khoá học, Học viện sẽ giới thiệu từ căn bản đến chuyên sâu các nguyên lý triết học và ứng dụng hành trì của Phật giáo, thông qua các truyền thống Nam tông với văn hệ Pali, Bắc tông với văn hệ Sanskrit, Tây Tạng, Trung Quốc và Việt Nam.
     Nghiên cứu khoa học và công nghệ, thực hiện các nhiệm vụ về giáo dục và đào tạo nhằm phục vụ các vấn đề thực tiễn của Giáo hội Phật giáo Việt Nam và đất nước. Qua đó để gắn kết chặt chẽ Học viện với xã hội, với quá trình phát triển kinh tế - xã hội theo các chủ trương đổi mới của đất nước.

  2. Mục đích

        Đào tạo giới tri thức trẻ Phật giáo về các chiều kích học thuyết, lịch sử, tôn giáo và văn hoá của Phật giáo Việt Nam.
        Hỗ trợ ứng dụng các nguyên lý triết học và đạo đức Phật giáo trong cuộc sống.
        Hỗ trợ phát triển đời sống tâm linh cá nhân cũng như cộng đồng thông qua việc hành trì thiền ứng dụng đạo đức.
        Tăng cường ý thức cộng đồng về các nguyên lý Phật giáo.
        Đáp ứng các nhu cầu giáo dục và nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam.
        Đóng góp vào sự phát triển đất nước Việt Nam thanh bình và thịnh trị.
        Từng bước trở thành một trung tâm quốc tế về đào tạo và nghiên cứu Phật giáo trong khu vực.